Архив | Март 2017

Անհատական ուսումնական պլան

Դասացուսակ

Ժամատախտակ

Միջին դպրոցի կայք

Ընտրությամբ գործունեություն-մաթեմատիկա

Մարզական-ֆուտբոլ

Լրացուցիչ կրթություն դպրոցում- ծրագրավորում

Լրացուցիչ կրթություն դպրոցից դուրս- չեմ հաճախում

Շուրջտարյան նախագծեր-ֆլեշմոբներ

Աշխատող-սովորով նախագծի մասնակից չեմ

Մեր դպրոցի պայմանագրի մասին

Մենք վճարում ենք դպրոցին սովորելու համար, քանի որ դպրոցը մեր համար մեծ գործ է անում: Դպրոցը պատրաստելու և երեխային հարմարեցնելու համար ոչ մի ջանք ու եռանդ չի խնայվել՝ մենք ունենք համացանցից օգտվելու հնարավորություն, մեզ հետաքրքրող տեղեկություններ կարող ենք վերցնել համացանցից: Մենք աշխատում ենք էլեկտրոնային գրատախտակով, որն իր մեջ շատ հնարավորություններ ունի: Մենք կարող ենք օգտվել երկարօրյաից և կատարել մեր տնային աշխատանքները դպրոցում ուսուցիչների օգնությամբ և այլ շատ բաներ կան, որոնց համար մենք վճարում ենք, և այդ ամենը կետերով գրված է պայմանագրում: Իմ կարծիքով ամեն ինչ, ինչի համար մենք վճարում ենք, գրված է պայմանագրում է ավելացնել միայն կարող եմ այն, որ դպրոցը մեզ ընձեռնել է հիանալի ընկերներ ունենալու հնարավորություն, որը ամեն ինչից թանկ է:

Ես պայմանագրում կարդացի նաև սովորողների իրավունքների և պարտականությունների մասին: Այնտեղ գրված պարտականություններից ես կարող եմ առարկել միայն մեկին: Հինգերորդ կետում գրված է, որ սովորողը պետք է մասնակցի բոլոր ճամբարներին, բայց հնարավոր է, որ սովորողին հարմար չէ: Մնացած բոլոր կետերը ճիշտ էին:

Քիմիայի տնային առաջադրանք՝ 21.03.2017

  1. Ո՞ր «հարկում» և ո՞ր «բնակարանում է ապրում» ածխածին տարրը:

Ածխածինը գտնվում է պարբերական համակարգի 2-րդ «հարկում» և 6-րդ «բնակարանում»:

 

2. Ո՞ր տարրն է «ապրում» 20-րդ «բնակարանում»:

Այն տարրը, որն ապրում է 20-րդ «բնակարանում» կալցիումն է:

 

3.Պարզաբանեք (օրինակներով ու մեկնաբանություն ներով) պարբերություն, խումբ,

գլխավոր ու երկրորդական ենթախմբեր, կարգաթիվհասկացությունները:

Տարրերի շարքը, որոնցում դիտվում է հատկությունների հետզհետե փոփոխություն` մինչև շարքի առաջին տարրի հատկությունների կրկնվելը, Մենդելեևն անվանեցպարբերություն:

Ուղղահայաց  սյունակների քիմիական տարրերը, որոնք «ապրում են» նման69 «բնակարաններում», առաջացնում են  խմբեր: Դրանք պարբերական համակարգում ութնեն (կարճ ձևում): Յուրաքանչյուր խումբ կազմված է երկու ենթախմբից`  գլխավոր և երկրորդական:

Գլխավոր ենթախումբն ընդգրկում է տարրեր և՛ մեծ, և՛ փոքր պարբերություններից: Երկրորդական ենթախմբում ընդգրկված են միայն մեծ պարբերությունների տարրեր:

 

  1. Ո՞րն է հինգերորդ «ավելորդ» տարրը` Be, Sr, Zn, Mg, Ca:

Zn

 

5. Լրացրեք հետևյալ աղյուսակը.

II խումբ

Գլխավոր  ենթախումբ Երկրորդական  ենթախումբ
1. Be`բերիլիում
2.Mg`մագնեզիում
3.Ca` կալցիում
4.Sr` ստրոնիցիում 1. Zn` ցինկ
5.Ba` բարիում 2.Cd` Կադմիում
6.Ra` ռադիում 3.Hg` սնդիկ
7.

 

6. Լրացրեք բաց թողած բառակապակցությունը.

Քիմիական տարրերի առաջացրած պարզ նյութերի, ինչպես նաև միացությունների ձևերն ու հատկությունները պարբերական կախման մեջ են տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածների մեծությունից:

 

  1. Համապատասխանեցրեք քիմիական տարրն իր խմբիհամարին և ընտրեք ճիշտ

համապատասխանություններ ներառած շարքը:

Տարրը Խումբը
1) H ա) IV
2) Be բ) V
3) CI գ) II
4) N դ) I
ե) VII

1) 1գ, 2դ, 3ե, 4ա

2) 1դ, 2ե, 3բ, 4դ

3) 1դ, 2գ, 3ե, 4բ

4) 1գ, 2բ, 3ա, 4բ

Տնային աշխատանք ֆիզիկայից. 11.03.2017

Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I  >>-ից էջ48-ից

մինչև էջ 51

Շփման ուժ

Դադարի շփում

Շփումը բնության մեջ և տեխնիկայում

Տարբերակ 1

  1. Սահնակը սարից սահում է ծանրության ուժի ազդեցությամբ և սահելով կանգ է առնում շփման ուժի ազդեցությամբ:                              Պատ՝. 4
  2. Շփվող մակերևույթների յուղման դեպքում շփման ուժը փոքրանում է:       Պատ՝. 3
  3. Շփման ուժի ուղղությունը ուղղված է արագության հակառակ ուղղությամբ:         Պատ՝. 2
  4. Հավասար բեռնավորման դեպքում սահքի շփման ուժը միշտ մեծ է գլորման շփման ուժից:    Պատ՝. 2
  5. Հողը վարելիս տրակտորը, հավասարաչափ շարժվելով, զարգացրեց 15կՆ քարշի ուժ: Հողի դիմադրության ուժը 15կՆ-էր:        Պատ՝. 3

Տարբերակ 2

  1. Երկու բիլիարդի գնդիկներ իրար բախվելով՝ վանում են իրար առանձգականության ուժի հաշվին, որից հետո կանգ են առնում շփման ուժի հաշվին:           Պատ՝. 2
  2. Պատ՝. 2. մեծանում է
  3. Պատ՝. 3. երրորդը
  4. Պատ՝. 1. հավասար լինի
  5. Պատ՝. 1. 150կՆ

Տարբերակ 3

  1. Սարից իջնելիս հեծանվորդի արագությունը մեծանում է ծանրության ուժի ազդեցությամբ, իսկ սարից իջնելուց հետո արագությունը սկսում է փոքրանալ ի հաշիվ շփման ուժի:         Պատ՝. 4
  2. Պատ՝. 2. մեծանում ՝
  3. Պատ՝. 2
  4. Պատ՝. 1. մեծ է
  5. Պատ՝. 3. 15կՆ

Տարբերակ 4

  1. Ֆուտբոլի գնդակի հարվածի ժամանակ թռչում է առանձգականության ուժի ազդեցությամբ, իսկ գետնին ընկնելուց հետո կանգ է առնում ի հաշիվ շփման ուժի:       Պատ՝. 2
  2. Պատ՝. 3
  3. Պատ՝. 3
  4. Պատ՝. 1,2,3
  5. Պատ՝. 2

Ծիածանը ժողովածուն

Կապույտ

Կապույտը ներկայացված է երազանքների, ցանկությունների տեսքով: Կապույտը թախիծ և վիշտ է ներկայացնում:

Առավոտ կանուխ, երբ արև չկա,
Լուռ զգում եմ ես, —
Որ լուսե հոգին քնած աղջկա
Մոտի՛կ է այնպես:

Ու լսում եմ ես, լսում եմ միայն,
Երազուն-տրտում:
Ժպտում է հոգիս անդորր տրտմության
Գունատ կապույտում:

Զգում է հոգիս շրթերի վրա`
Անմարմին, դողդոջ —
Կապույտ, երկնագույն համբույրը նրա —
Լուսավո՛ր քրոջ:

Եղիշե Չարենցն այս բանաստեղծությունը գրել է` գտնվելով երազանքների մեջ: Նա կարծես երազում էր ինչ-որ բան, կամ ինչ-որ մեկին ետ բերել, բայց զուր: Նա թախիծ էր զգում և վիշտ, ինչը կապում էր գունատ կապույտի հետ: Եվ նա պատկերացնում էր, որ իր երազանքը արդեն իրականացվել է, և այդպես ինքն իր մեջ մխիթարվում էր:

Ոսկի

Ոսկին Չարենցը ներկայացնում էր ինչպես կյանքի կեսօր, գարնանամուտ, վերելք: Ոսկի ժողովածուի բանաստեղծությունները մարդուն հաղորդում են տպավորություններ երջանիկ կյանքի մասին:

Արևի ոսկին ինչո՞ւ է փակում
Մեր աչքերը թաց —
Երբ` կապույտ երազն արթնացած հոգում՝
Նայում ենք հանկարծ:

Երբ բաց ենք անում աչքերս` կապույտ,
Աստղային նիրհից, —
Որ տեսնենք ոսկու ծիծաղը` անփույթ
Հղացած հրից:

Ինչո՞ւ է խոցում, ասեղի նման,
Ոսկին արևի —
Մենավոր ժամին վերջի՜ն տրտմության`
Վերջի՜ն բարևի…

Չարենցն այս բանաստեղծությունները գրել է իր կյանքի այն հատվածում, երբ նա երջանիկ է եղել, հոգսերն էլ՝ որոշ չափով թեթևացած: Նա գրել է, որ այն մութ և բարդ առավոտից հետո դժվար է նայել այսպես փայլող կեսօրվա երկնքին: Բայց նա իրեն ստիպում էր նայել, քանզի հասկանում էր, որ ոչ մի կեսօր անվերջանալի չէ և գալու է երեկոն:

Մանուշակագույն

Մանուշակագույնը կրկին մթնեցնում է գրողի կյանքը: Դա այն երեկոն էր, որը եկավ ոչ այդքան երկար կեսօրից հետո: Ես արդեն ասել էի, որ ոչ մի կեսօր անվերջանալի չէ, և ահա հաջորդեց կեսօրին մութ ու տրտում երեկոն: Մանուշակագույնը Չարենցի հոգու անկումն է:

Աղոթքի պես, երգի պես
Հոգիս ճախրեց դաշտերում.
Միայն զգում էի ես
Քո հմայքն ու քո հեռուն…

Միայն զգում էի, որ
Երկինքներում կուսական
Բռնկումները բոլոր
Նվազեցին ու հանգան:

Հաշտություն էր ու ներում
Քո ժպիտը սրբազան _
Քո արցունքոտ աչքերում
Անրջացա՛ծ ծիածան…

Այս բանաստեղծությունով Չարենցն արտահայտում է իր տխրությունը: Բայց նա ոչ երազում է, ոչ ցանկանում, նա միայն զգում է: Նա զգում է այն հիանալի պահերը, որոնք երկար չտևեցին, բայց երկար վշտից հաճելի էին: Բայց միևնույն է, հաճելին արդեն անցել էր և մնացել էին միայն երազանքները:

Ամեոբա, էվգլենա, հողաթափիկ ինֆուզորյա

Ամեոբա

Արմատոտանիների բնորոշ ներկայացուցիչն է սովորական ամեոբան, որը նման է դոնդողանման գնդիկի, կազմված է ցիտոպլազմայից, կորիզից և օրգանոիդներից: Ամեոբան չունի մարմնի կայուն ձև: Նրա ցիտոպլազման, դանդաղ շարժվելով, մշտապես գոյացնում է արտափքումներ՝ կեղծ ոտքեր, որոնց օգնությամբ ամեոբան տեղաշարժվում է: Ամեոբան կեղծ ոտիկների օգնությամբ շրջապատում և կուլ է տալիս սննդի մասնիկը: Ամեոբան շնչում է ջրում լուծված թթվածնով, որը թափանցում է նրա ցիտոպլազմայի մեջ մարմնի ամբողջ մակերեսով։ Թթվածնի մասնակցությամբ ցիտոպլազմայի բարդ նյութերը քայքայվում են ավելի պարզ նյութերի։ Դրա հետևանքով արտադրվում է էներգիա, որն անհրաժեշտ է օրգանիզմի կենսագործունեության համար։ Միաժամանակ ցիտոպլազմայում կուտակվում են ամեոբայի համար վնասակար ածխաթթու գազ և այլ նյութեր։ Ամեոբայի սնվելուց հետո նրա մարմինն աճում է։ Մեծացած ամեոբան պատրաստվում է բազմացման։ Բազմացումն սկսվում է կորիզի փոփոխությամբ։ Կորիզը ձգվում է, լայնակի ակոսիկով բաժանվում է երկու կեսերի, որոնք իրարից հեռանում են տարբեր կողմեր։ Այնուհետև ամեոբայի մարմնի վրա առաջանում է կենդանուն երկու մասի բաժանող սեղմվածք։ Յուրաքանչյուր մասի մեջ ընկնում է մեկական կորիզ։ Երկու մասերի միջև ցիտոպլազման կտրվում է, և առաջանում է երկու ամեոբա։ Կծկուն վակուոլը մնում է նրանցից մեկի մեջ, իսկ մյուսի մեջ առաջանում է նորը։ Այսպիսով, ամեոբան բազմանում է երկու մասի կիսվելով։ Օրվա ընթացքում կիսվելը կարող է կրկնվել մի քանի անգամ։ Սկզբում կիսվում է կորիզը, այնուհետև կիսվում է ցիտոպլազման։

Էվգլենա

Կանաչ էվգլենան ապրում է նեխած տերևներով կեղտոտված լճակներում, ջրափոսերում և այլ ջրամբարներում։ Նրա առջևի ծայրը բութ է, իսկ հետևինը՝ սուր։ Էվգլենայի ցիտոպլազմայի արտաքին շերտը խիտ է, այն մարմնի շուրջը առաջացնում է թաղանթ։ Թաղանթի շնորհիվ էվգլենայի մարմնի ձևը շարժման ժամանակ քիչ է փոխվում։ Էվգլենան կարող է միայն թեթևակի կծկվել, որի հետևանքով կարճանում ու լայնանում է։ Էվգլենայի մարմնի առջևի ծայրում գտնվում է ցիտոպլազմայի նուրբ թելանման ելուստ՝ մտրակ։ Մտրակը պտուտակաձև շարժելով՝ Էվգլենան խրվում է ջրի մեջ և դրա շնորհիվ լողում բութ ծայրով առաջ։ Մեկ կամ մի քանի մտրակներով տեղաշարժվող կենդանիները պատկանում են Մտրակավորների դասին։ Էվգլենայի ցիտոպլազմայի մեջ կան 20-ից ավելի ձվաձև, կանաչ քլորոպլաստներ, որոնք նրան տալիս են կանաչ գույն։ Քլորոպլաստներում կա քլորոֆիլ։ Էվգլենան սնվում է լույսի պայմաններում, ինչպես կանաչ բույսերը, իր մարմինը կառուցելով օրգանական նյութերից, որոնք առաջանում են լույսի տակ ֆոտոսինթեզի միջոցով։ Ցիտոպլազմայում կուտակվում են օսլայի բաղադրությանը նման պաշարային սննդանյութերի մանր հատիկներ, որոնք ծախսվում են էվգլենայի սոված ժամանակ։ Եթե էվգլենային երկար ժամանակ տեղավորենք մթության մեջ, նրա քլորոֆիլը կանհետանա, նա կդառնա անգույն։ Դրա հետևանքով ֆոտոսինթեզը դադարում է, և էվգլենան սկսում է յուրացնել լուծված օրգանական նյութերը, որոնք առաջանում են մահացած տարբեր օրգանիզմների քայքայման ժամանակ։

 

Հողաթափիկ ինֆուզորյա

Հողաթափիկ Ինֆուզորիայի մարմնի իլիկաձև է և նման է հողթափի:Նրա մարմնի կայուն ձևը պահպանվում է շնորհիվ հոծ թաղանթի:Հողաթափիկ ինֆուզորիաները տեղաշարժվում են իրենց մարմինը ծածկող բազմաթիվ թարթիչների համաձայնեցված տատանման շնորհիվ: Բոլոր ինֆուզորիաներն ունեն երկու և ավելի կորիզներ, որոնք տարբերվում են չափերով և ֆունկցիաներով: Կորիզներից մեկը մեծ է և մասնակցում է նյութափոխանակությանը ու կենսական յլ գործընթցների, իսկ մյուսը փոքր է և կատարում է գեներատիվ ֆունկցիա, այսինքն՝ մասնակցում է բազմացման գործընթացին:

 

Բազմացումը

Ամռանը տաք ջրերում լիարժեք սնվելով՝ հողաթափիկ ինֆուզորիան աճում է հասուննալով սկսում է անսեռ բազմանալ՝ կիսվելով երկու մասի: Աշնանը կերի պակասելու հետևանքով հողաթափիկ ինֆուզորիան անցնում է սեռական բազմացման: Երկու ինֆուզորիաներ մոտենում են միմյանց:Այդ մասերում բջջաթաղանթը քայքայվում է:Այդ առանձնյակների փոքր կորիզները երեք անգամ  կիսվում են,որոնցից մնում են միայն երկուսը:Այնուհետև տեղի է ունենում կորիզանյութերի փոխանակում,որից հետո ինֆուզորիաները վերականգնում են մարմնի սկզբնական ձևը և հեռանում միմյանցից:

Հիդրայի բազմացումը

Գարնանը և ամռանը, երբ պայմանները բարենպաստ են, պոլիպների վրա առաջանում են ոչ մեծ ելուստներ: Նրանք մեծանում են և դառնում են երիտասարդ հիդրաներ: Միառժամանակ անց նրանք բաժանվում են ծնողական մարմնից և սկսում են ինքնուրույն կյանք վարել: Այդ անսեռ բազմացումը կոչվում է ՝ բողբոջում: Աշնանը այդ հիդրայի մարմնի վրա առաջանում է ուռուծքներ, որտեղ ձևավորվում են սպերմազոիդները, իսկ մյուսում ձվաբջիջները: Բեղմնավորված բջիջները կարող են դիմանալ ձմռանը, իսկ գարնանը նրանցից դուրս են գալիս երիտասարդ հիդրաներ: Այդպիսով մենք տեսնում ենք, որ հիդրաների մոտ բացակայում է աղիքային ժառանգական հերթականությունը:

Նախանձը

Նախանձը շատերի կյանքում կա: Նրանք նախանձում են իրենց շրջապատող այն մարդկանց, որոնք նրանց կարծիքով ունեն այն, ինչ չունեն անձամբ: Նախանձը երբեմն ստիպում է այնպիսի քայլերի, որոնք սխալի պատճառ են դառնում: Ես ձգտում եմ ոչ ոքի չնախանձել: Ես միայն նախանձում եմ թռչուններին, որոնք միշտ ազատ են և թռչում են այնտեղ, որտեղ ուզում են: Ինձ թվում է, թռչուններին նախանձելով ես սխալ քայլ չեմ անի: Միայն այսքանը ես կարող եմ ասել նախանձի մասին:

Արիստոտելի գիտական ժառանգությունը

Իմ կարծիքը

Ես կարծում եմ, որ Արիստոտելը մեզ մեծ գիտություն է պարգևել, քանի որ մինչև հիմա օգտագործվում են նրա տեսությունները: Նա ուներ որոշ սխալ մտքեր, բայց այդ սխալ մտքերի մոտեցումից այժմյան գիտնականները կազմել են ճիշտ տեղեկություններ: Իսկ հիմա մանրամասն ծանոթացեք Արիստոտելի գիտական ժառանգության մասին:

Հետազոտական աշխատանք

Այդ ժամանակաշրջանը ներառում է 5-4 դարերը մ.թ.ա: Դա եղել է այն ժամանակաշրջանը, երբ Աթենքն ինչպես քաղաք պետություն գտնվում էր Ալեքսանդր Մակեդոնացու հունական պոլիսների ենթակայության ներքո: Այդ ժամանակաշրջանում է վերջանում հին անտիկ փիլիսոփաների իշխանությունը, ինչպես տարերք և սկիզբ է դրվում նոր ուղղության:

Յուրահատուկ հայացք ուներ Էմպեդոկլի ուսուցումը (483-423թթ մթա), ըստ որի բնությունը ընդունում են որպես ինքնուրույն գոյություն ունեցող և անսպառ, որն իր բազմաթիվ գործունեությունն արտահայտում է որպես 4 արմատ՝ օդը, ջուրը, հողը և կրակը, որոնք միասին ստեղծում են բնության հարստությունը:

Բայց այդ ժամանակաշրջանում դրան փոխարինելու եկավ դեմոկրիտի գիտական տեսությունը բնության մասին, հիմնական թեման դա ատոմային գիտությունն էր, որը կարող էր բերել հաջորդող կարգավիճակներին:

Ամբողջ տիեզերքը կազմված է շա՜տ մանր ատոմներից և դատարկ տարածությունից: Դա հանդիսանում է պարտադիր պայման, որպեսզի ատոմները ազատ շարժվեն այդ տարածության մեջ:

Ատոմները վերացող չեն, նրանք ընդմիշտ կան, դրա համար ամբողջ տիեզերքը, որը բաղկացած է ատոմներից անվերջ է:

Ատոմներն իրենցից ներկայացնում են շատ փոքրիկ, անփոխարինելի, անանցանելի և անբաժանելի մասնիկներ: Մի խոսքով նրանք տեզերքի աղյուսներն են:

Ատոմները միշտ գտնվում են անընդհատ շարժման մեջ և փոխում են իրենց դիրքը տարածության մեջ:

Ատոմներն իրենց կառուցվածքով և մեծությամբ տարբերվում են միմյանցից, բայց նրանք բոլորն էլ այնքան փոքր են, որ մարդկային զգայարանների համար նրանք անհասանելի են: Նրանց կառուցվածքը կարող է լինել շատ տարբեր: Ամենափոքր ատոմները ունեն օրինակ՝ գնդաձև են:

Նյութական աշխարհում բոլոր նյութական առարկաները կազմված են տարբեր ատոմներից և ունեն այնպիսի կառուցվածք ու ձև, որը նման է բառի՝ կազմված տառերից:

Դեմոկրիտի գիտությունը տիեզերքի կառուցվածքի մասին է ասում է, ատոմներից առաջանում են ոչ միայն մեզ շրջապատող առարկաները, այլ նաև ամբողջ աշխարհներ, որոնք անհամար շատ են տիեզերքում: Բայց կան աշխարհներ որ նոր են ձևավորվում, մյուսները գտնվում են ծաղկման շրջանում, իսկ մնացածն արդեն քայքայման: Նոր մարմինները և աշխարհներն առաջանում են ատոմների միացությունից, իսկ ատոմների քայքայումից նրանք ոչնչանում են:

Դեմոկրիտը խորապես նվիրված էր գիտությանը, նա ասում էր, որ գերադասում է գտնել բացատրություն մի անհայտ երևույթի, քան նստել թաքավորական գահին:

Դեմոկրիտի գիտական աշխատանքները ատոմի մասին, տիեզերքի անհասանելիության մասին, բազմաթիվ աշխարհների մասին, հավերժության մասին և չկործանվող շարժման մասին նա այնքան շատ էր իր ժամանակից առաջ անցել, որ հետագայում շատ գիտնականների սերունդներ աշխատել են նրա գաղափարների վրա:

Հին դարերի գիտնական փիլիսոփաներից, որոնց աշխատանքները համընկել են աթենքի զարգացման և հին հունական փիլիսոփաների հետ, եղել է Արիստոտելը: Կարլ Մարկսը Արիստոտելի մեծ աշխատանքը հնագույն փիլիսոփայության մեջ համեմատում էր Ալեքսանդր Մակեդոնացու հետ: Արիստոտելին Կարլ Մարկսը համարում էր «հունական փիլիսոփայության Ալեքսանդր Մակեդոնացի»:

Արիստոտելը զբաղվում էր բնական գիտություններով, հատկապես՝ մաթեմատիկա, ֆիզիկա, աստղագիտություն և կենսաբանություն: Նրա աշխատություններից օգտվում են այժմյան գիտնականները: Արդեն նա գիտեր, թե որ ձկները ողնաշարավոր կենդանիներ են, նա գիտեր, որ կիտերը կաթնասուն կենդանիներ են և այլն:

Բայց դրանից բացի, նա ուներ նաև սխալ կարծիքներ: Հետևելով իր ուսուցիչ Պլատոնին, բնության երևույթների մասին օրինակ գրում էր «որոշակի շարժումներ ստիպում են, որպեսզի նրանք երկրագնդի վրա ուղղորդվեն իրեն բնական տեղին»: Այդ պատճառով նա մտածում էր որ ծուխը միշտ բարձրանում է վերև ուղղահայաց, իսկ քարը վերևից իջնում է ներքև ուղղահայաց:

Բայց անկասկած Արիստոտելի ծառայությունները շատ մեծ էին, նա ձգտում էր գիտությունը, որը հավաքվել էր հին աշխարհում, առաջինը փորձեց գիտությունները դասակարգել: Նա գտնում էր, որ գիտությունները տարբեր են՝ կա տեսական, գործնական և ստեղծագործական:

Տեսական գիտությունն Արիստոտելը բաժանեց երեք մասի, այսպես կոչված՝ «առաջի փիլիսոփայություն», մաթեմատիկա և ֆիզիկա: «Առաջի փիլիսոփայությունը» վերագրվում է մի վեհության, որն անհասանելի է մարդու զգայական օրգաններին և հասանելի է միայն իդեալին: Մաթեմատիկան տարածական և վերացական թվային միացություն է: Ֆիզիկան՝ հետազոտում է մարմնի տարբեր վիճակները բնության մեջ:

Արիստոտելն իսկույն «առաջի փիլիսոփայությունը» հակադրեց մնացած գիտություններին, այն առանձնացնելով գիտությունից, որն ուսումնասիրում է բնությունը: Հետագայում, մ.թ.ա. առաջին դարում, հին հունական գիտաշխատող Անդրոնիկ Ռոդոսկին Արիստոտելի գիտությունը «առաջի փիլիսոփայության» մասին անվանեց մետաֆիզիկա, այսինքն՝ գիտություն ֆիզիկայից հետո: Այդ ժամանակվանից մետաֆիզիկան համարվում է այնպիսի գիտություն, որը փորձարկման ենթակա չէ: Այն մեր բնականոն կյանքից առանձնանում է: Նյուտոն իր ժամանակին ասել է «Ֆիզիկա, զգուշացիր մետաֆիզիկայից»:

Արիստոտելը նաև հայտնի է որպես հեղինակ, տիեզերական գիտության, որը մեծ ազդեցություն ունեցավ աշխարհն ընկալելու շատերի կողմից հետագա հորյուրամյակներում: Երկիրն ունենալով գնդի ձև, անշարժ գտնվում է տիեզերքի կենտրոնում: Իսկ որ երկիրն ունի գնդի ձև, նա այդ ուսումնասիրել է լուսնի խավարումների ժամանակ: Երկրին հատուկ է ձգողականությունը տիեզերքի կենտրոնում, որի պատճառով էլ նա ստանում է գնդաձև տեսք:

Արիստոտելն աշխարհը բաժանում էր երկու բնագավառների, մեկը՝ երկիրը, մյուսը՝ երկինքը: Երկիր բնագավառն իր հիմքում ունի չորս էլեմենտ՝ օդ, ջուր, հող և կրակ: Իսկ երկինք բնագավառն ունի մեկ էլեմենտ՝ եթեր, որից կազմված են երկնային մարմինները: Ամենակատարելագործվածները դրանցից անշարժ աստղերն են: Նրանք կազմված են մաքուր եթերից և այնքան են հեռու երկրից, որ նրանց անհասանելի են այդ բոլոր չորս երկրային էլեմենտները: Ուրիշ է լուսնի և մոլորակի հարցում, նրանք նույնպես կազմված են եթերից, բայց անշարժ աստղերից նրանք առանձնանում են մեկ էլեմենտով՝ հողով: Արիստոտելի կարծիքով երկրի շուրջը գտնվում է մի օդային թաղանթ, որն ավելի թեթև է երկրային էլեմենտից՝ կրակից, որը գտնվում է լուսնի և երկրի միջև ու հանդիսանում է սահման եթերին:

Արիստոտելը Դեմոկրիտի տիեզերական գիտությանը հակառակ, ասում է, որ պատկերացումը տարածության մեջ անվերջանալի չէ: Այդ վերջավորության վրա տիեզերքում գտնվում է պինդ բյուրեղային թափանցիկ ոլորտներ, որոնց վրա ամրացված են անշարժ աստղերը և մոլորակները, իսկ նրանց տեսանելի շարժումը բացատրում էր այդ ոլորտների պտույտից: Իսկ վերջին արտաքին ոլորտի հետ առնչվում է տիեզերքի արարիչը, որը համարվում է ամեն շարժման աղբյուրը: Նա նյութական չէ, քանի որ նա Աստվածն է:

Արիստոտելի տիեզերագիտությունը հետագայում գլխավոր դեր էր խաղում ոչ միայն հին գիտությունների մեջ, այլ նաև ամբողջ միջնադարյան գիտության մեջ, ընդհուպ մինչև 16-րդ դարը:

Թարգմանության աղբյուրը՝ Научное наследие Аристотеля

Աճառյանի աշխատությունները

Ծնվել է 1876թ. մարտի 8-ին Կոստանդնուպոլսում: Ավարտել է տեղի Կեդրոնական վարժարանը, ապա 1895թ. մեկնել է Փարիզ, սովորել Սորբոնի համալսարանում:

1898թ. եկել է Անդրկովկաս և նվիրվել մանկավարժական ու գիտական գործունեության: Որպես ուսուցիչ աշխատել է Էջմիածնում, Շուշիում, Նոր Բայազետում: ԵՊՀ-ն հիմնադրվելիս նա հրավիրվել է որպես հայագիտական, լեգվաբանական ու արևելագիտական առարկաների դասախոս: 1943թ., երբ ստեղծվեց Հայկական ԽՍՀ գիտությունների ակադեմիան, Հր.Աճառյանը հաստատվեց ակադեմիայի հիմնադիր անդամների թվում:

Նրա լեզվաբանական աշխատությունների մեջ ուսումնասիրված են հայոց լեզվի գրեթե բոլոր բնագավառները: Դրանք Մ.Աբեղյանի համաբնույթ աշխատությունների հետ միասին դարձան հայերենի ուսումնասիրության գիտական հիմքերը, որոնց վրա զարգանում է հայերենագիտությունը նաև այժմ: Դեռևս 1898թ. առանձին հոդվածներով քննության առնելով մի շարք բարբառներ (Ասլանբեգի, Ղարաբաղի, Վանի) նա ամբողջացնում է իր բարբառագիտական հետազոտությունները և 1909թ. ֆրանսերենով հրատարակում «Հայ բարբառների դասակարգումը» աշխատությունը: Հր.Աճառյանը 1925-1954թթ. հրատարակած Մարաղայի, Ագուլիսի, Նոր Ջուղայի, Նոր Նախիջևանի, Ղարաբաղի, Համշենի, Պոլսի, Առտիալի ու Վանի բարբառներին նվիրված մենագրություններում մեծ ուշադրություն է դարձրել հայերեն բարբառների հարուստ բառագանձին:
Հր.Աճառյանի հետազոտությունների կարևոր բնագավառներից մեկը եղել է հայերենի բառաքննությունը: Դրան նվիրված նրա մեծագույն գործն է վեց հատորից բաղկացած «Հայերեն արմատական բառարանը» (Եր., 1926-1932, յոթերորդ հատորն է հավելվածը, որ լույս է տեսել 1935թ.): «Արմատական բառարանը լիակատար ցանկն է շուրջ 11 հազար հայերեն արմատական բառերի` նրանց բացատրությամբ, քերականական տեղեկություններով ու ստուգաբանությամբ: Այն Անտուան Մեյեի հավաստմամբ իմաստաբանական-ստուգաբանական եզակի բառարան է, որտեղ հայերենի արմատները բնութագրված են հնդեվրոպական հիմք լեզվի, ցեղակից և հարևան լեզուների հետ ունեցած առնչությունների, բառակազմական հնարավորությունների և գավառաբարբառներում նրանց դրսևորումների համապատկերում:

«Հայոց լեզվի պատմությունը» (հ. 1-2, 1940-51) աշխատության մեջ քննել է հայերենի ծագման ու պատմական զարգացման ընթացքը։ Հայաստանի պատմահամեմատական ուսումնասիրությանն է նվիրված Աճառյանի «Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի՝ համեմատությամբ 562 լեզուների» (հ.1-6, 1952-71, Ներածություն, 1955) աշխատությունը։ Ի մի է բերել XIX-XX դդ. հայերենի պատմական ու համեմատական ուսումնասիրության բնագավառում ձեռք բերված նվաճումները։

Հրաչյա Աճառյանը մահացել է 1953 թվականի ապրիլի 16-ին: