Архивы

Թմբկաբերդի առումը

《Թմկաբերդի առումը》 էպիկական պոեմ է, որի գաղափարական բովանդակությունը բարդ է և բազմաշերտ։ Պոեմի հիմնական գաղափարը հասկանալու համար անհրաժեշտ է հասկանալ այն գլխավոր միտքը, որը ցանկացել է արտահայտել հեղինակը։ Բայց, դրա հետ միասին, կան նաև այլ առընթեր մտքեր, որոնք ավելի են խորացնում և ամբողջական դարձնում գլխավոր միտքը։ 《Թմկաբերդի առումը》 պոեմում գլխավոր միտքը բարի գործի անմահության գաղափարն է, որը խոսվելու է դարեդար և մեծ ոգևորությամբ, որին միշտ հակադրվելու է չար գործի»անմահությունը», որը նույնպես խոսվելու է միշտ, սակայն արդեն հակառակ իմաստով լիովին, և այս ամենն ավելի ամբողջական են դարձնում պոեմում արտահայտված մյուս ոչ պակաս կարևոր գաղափարները՝ հայրենասիրության և դավաճանության հակադրություն, սիրո միաժամանակ ոգևորող և կործանիչ ուժ, մարդկային կյանքի անցողիկություն և այլն։ Պոեմի դեպքերը սկսվում են նրանից, որ Նադիր շահը, զորք հավաքելով, հարձակվում է Թմկաբերդի վրա, որի աննկուն պաշտպանն էր խիզախ Թաթուլն իր զորքով, ով չգիտեր, թե ինչ են վախն ու պարտությունը։ Եվ իհարկե ամեն նոր հարձակումը շահամոլ շահի պսակվում էին անհաջողությամբ, թվում էր՝ Թաթուլ անպարտ է և չունի որևէ թուլություն։ Ուժով չկարողանալով տիրանալ բերդին և հաղթել Թաթուլին, Նադիր շահը դիմեց խորամանկության։ Այդ դեպքում ո՞վ կհաղթեր հերոսին։ Հերոսին անսահման ուժ և խիզախություն ներշնչող և միաժամանակ նրան խորտակող՝ ինչպես ասել է Ֆարսի անմահ բլբուլ Ֆիրդուսին՝.

Ի՞նչը կհաղթի կյանքում հերոսին
Թե չըլինին կինն ու գինին…

Եվ հենց դրանից էլ որոշեց օգտվել Շահը։ Պոեմի գլխավոր հերոսուհին Թմկա տիրուհին է, ով չունի անուն, կարծես դրանով հեղինակը ցանկացել է միաժամանակ ստեղծել կանացի հավաքական, ընդհանուր կերպար։ Եվ ահա, Նադիր շահը, ճանաչելով կնոջը, նրա փառասիրական նկրտումները, իր «թովիչ երգչին » ուղարկում է Թմկաբերդ։ Վերջինս հաջողությամբ կատարում է տիրոջ պատվերը՝ գրգռելով կնոջ փառասիրությունը։ Կինը, լիովին տրվելով շահի խոսքերին, վերջիվերջո դառնում է դրանց գերին և կատարում շահի պահանջը։ Հաղթանակից վերադարձած զորքին արբեցնում է գինով և բացում բերդի դարպասները։ Բայց երկար ժամանակ պետք չէր, որպեսզի երևար դավաճանական քայլի ողբերգական հետևանքը․ սերն ավելի զորեղ և հավերժական զգացմունք է, քան վախճանական փառասիրությունը։ Եվ ահա, շահը վերջապես հասել է իր նպատակին, վաղեմի թշնամին պարտված է, նրա թովիչ կինն այժմ իրենն է, բերդը՝ գրավված, ուրեմն այլևս ի՞նչ է անհրաժեշտ նրան, սակայն վերջնական պահին նրա մեջ կարծես արթնանում և խոսում է մարդը։Ուրեմն աշխարհում չկա հաստատ ոչ մի բան․ անցողիկ է ամեն ինչ․

-Պատասխան տուր ինձ, մատնիչ սևաչյա,

Մի՞թե Թաթուլը քաջ չէր ու սիրուն․․․
Շահի ծաղրալից հարցին հետևում է տիրուհու հեգնանքով լի պատասխանը.՝
-Քաջ էր ու սիրուն քեզնից առավել ․
Մի բարձր ու ազնիվ տղամարդ էր նա․
Կնոջ մատնությամբ ամրոց չէր առել,
Չէր եղել կյանքում երբեք խաբեբա․․․
Շահի համար արդեն ամեն ինչ պարզ էր, դավաճանողը կդավաճանի նորից, եթե հագեցնես նրա աճող փառասիրությունը։ Նրա աչքերում Թմկա տիրուհին չուներ այլևս արժեք և ստացավ իր արժանի պատիժը՝ մահ։
Հերոսների հոգեվիճակների կտրուկ շրջադարձները հանճարեղորեն պատճառաբանված են։

Կյանքը վաղանցուկ է, ուրեմն ինչու վատ գործ կատարել և սերունդների անեծքին արժանանալ, պետք է հիշվել լավ գործով, լավն է մարդկայինը ու մարդուն դեպի անմահություն տանողը։

Առաջադրանք՝ 02.04.2020

Սառե Դասթառան

Քեզնից հետոյի մենությունը
քեզնից առաջվա մենությունը
չէ…

Այս տողերը կարդալով ես զգացի հեղինակի մենակության ցավը: Ես հասկացա այս տողերից, որ եթե դու մենակություն ես զգում և դա ցավ ես համարում, իսկ հետո գտնում ես քեզ համար թանկ մեկին, իսկ հետո կորցնում, այդ միայնության ցավը վերադառնում է կարծես ավելի բորբոքված, ավելի անտանելի և անհաղթահարելի:

Աբբաս Մառուֆի

Թե իմանաս՝
ինչքա՜ն անիմաստ,
դառն եմ,
բեկված ու սին,
երբ չկաս,
չես գնա…
նույնիսկ քնելու։

Այստեղ հեղինակը կամ տառապում է անպատասխան սիրով, կամ կորցրել է իր սիրած էակին և նրա օրերը լցվել են դառնությամբ, ու կյանքը անիմաստ է թվում նրա համար:

Տրիոլետ

Աստղազարդ երկինք ու նորից հուշեր,

Աստղերն էին ծովի կապույտով լցվել,

Մեղմիկ քամին էր ու սիրո երգեր,

Աստղազարդ երկինք ու նորից հուշեր…

Հոգեթով ժպիտ, սիրով լի աչքեր,

Անվերջ ու հավերժ տևող խոստումներ,

Աստղազարդ երկինք ու նորից հուշեր,

Աստղերն էին ծովի կապույտով լցվել…

Մեքսիկացին

1․երևում է մեքսիկացու ինքնավստահությունը։
– Այստեղ աշխատանք կճարվի՞ մի ուժեղ մեքսիկացու համար:
– Այսինքն ո՞ւմ համար,- հարցրեց հորեղբայրս ինձ:
– Ինձ համար,- ասաց մեքսիկացին,- Ժուան Քաբրալի:
– Ժուան Քաբրալ,- կրկնեց հորեղբայրս,- չէ, աշխատանք չկա:
– Ինչքանո՞վ,- Ժուանն անտեսեց հորեղբորս պատասխանը:
2․Երևում է, որ հորեղբայրը զիջող ու մարդասեր։
– Ասում է՝ երեսուն սենթը բավական չէ: Նա դրանով իր տան բոլոր սովածներին այս ձմեռ չի կերակրի:
– Ովքե՞ր են այդ սովածները:
– Կարծում եմ այս ամբողջ թափառախումբն էլ սոված է,- ասացի ես:
Հորեղբայրս շրջվեց սայլի կողմը:
– Որտե՞ղ են սրանք ապրում,- հետաքրքրվեց նա:
– Չգիտեմ: Մի տեղ գնում են էլի:
3․Երևում է, որ տղան՝ պատմողը հաստատ գիտի՝ հորեղբայրը վերցնելու է մեքսիկացիներին աշխատանքի։
– Այն ի՞նչ մարդիկ են,- խզված ձայնով հարցրեց հորեղբայրս:
– Երեխաներ են,- ասացի ես: – Երկու տղա, երեք աղջիկ:
– Ի՞նչ են ուզում երեխաները:
– Բակլա ու ալյուր,- ասացի ես,- ու մի քիչ էլ աղ: Ուզածները շատ բան չի:
– Ասա նրանց՝ թող հեռանան,- ասաց հորեղբայրս: – Նա որթնատունկ էտել չգիտի:
– Ամեն մարդ էլ կարող է սովորել:
– Նա կավերի իմ այգին:
– Եվ իր հետ կտանի այն ամենը, ինչը հողում արմատներ չունի,- ասացի ես:
– Ես ժամը տասը սենթ ավելի եմ վճարում, քան ուրիշները:
– Նա ասում է, որ երեսուն սենթը բավական չէ:
– Իսկ որքա՞նն է բավական,- հարցրեց հորեղբայրս:
4․Մեքսիկացին լայնասիրտ մարդ էր։
Հետո, երբ անցանք մյուս որթատունկին, ես, մկրատը հանձնելով Ժուանին, հարցրի, թե արդյոք չէր բարեհաճի մի որթատունկ էտել: Ժուանը շատ նրբանկատ գտնվեց և համաձայնեց: Նա աշխատում էր դանդաղ ու մտախոհ, իր երեխաներին ու զարմիկին բացատրելով ամեն ճյուղը կտրելու նպատակը, ինչպես ես էի իրեն բացատրել: Կաղ Ֆեդերիկոն, որ վաթսունին մոտ մի մարդ էր, ուղղակի ցնցված էր: Ես նրան առաջարկեցի գործը շարունակել մինչև մութն ընկնելը, և ինքս վերադարձա հորեղբորս մոտ, որ ֆորդի ղեկին նստած երազում էր:
5․Գտիր հումոր պարունակող հատվածները։
– Ինձ թվում է՝ մեքսիկացին հաջողություն կբերի,- ասացի ես:
– Հետաքրքիր է,- ասաց հորեղբայրս,- ես էլ նույնն էի մտածում: Եթե նա տասներեք հոգու կերակրելու է այս ձմեռ, ուրեմն՝ այնքան էլ վատ տարի չի լինի:
6․Ընտրիր հատվածներ, որ կուզեիր բարձրաձայն կարդալ ընկերներիդ համար։
– ճապոնացիները վատը չեն,- ասաց հորեղբայրս: – Ուղղակի աշխարհին ուրիշ տեսակ են նայում, քան մեքսիկացիները:
– Ճապոնացիները երբեք չորս սովորական շուն չէին պահի,- ասացի:
– Նրանք կքշեին շներին:
– Եվ կքարկոծեին,- ասացի ես:
– Ինձ թվում է՝ այս տարին լավը կլինի:

Անդաստան

Արևելյան կողմն աշխարհի
Խաղաղությո՜ւն թող ըլլա…
Ո՛չ արյուններ, քրտինք հոսին
Լայն երակին մեջ ակոսին.
Ու երբ հնչե կոչնակն ամեն գյուղակի՝
Օրհներգությո՜ւն թող ըլլա:

Արևմտյան կողմն աշխարհի
Բերրիությո՜ւն թող ըլլա…
Ամեն աստղե ցող կայլակի,
Ու ամեն հասկ ձուլե ոսկի.
Եվ ոչխարներն երբ սարին վրա արածանին՝
Ծիլ ու ծաղի՜կ թող ըլլա:

Հյուսիսային կողմն աշխարհի
Առատություն թող ըլլա…
Ոսկի ծովուն մեջ ցորյանին
Հավետ լողա թող գերանդին.
Ու լայն ամբարն աղուններուն երբ բացվի՝
Բերկրությո՜ւն թող ըլլա:

Հարավային կողմն աշխարհի
Պտղաբերում թող ըլլա…
Ծաղկի՜ մեղրը փեթակներուն,
Հորդի գինին բաժակներուն.
Ու երբ թխեն հարսերը հացը բարի՝
Սիրերգությո՜ւն թող ըլլա։

Արևելյան կողմն աշխարհի Խաղաղություն թող լինի, Թող չհոսի ո՛չ արյուն, ո՛չ քրտինք, Լայներակի մեջ Ակոսի                                Ու երբ հնչեն զանգերը ամեն գյուղի`    Օրհներգություն թող լինի։

Արևմտյան կողմն աշխարհի. Բերրիություն թող լինի. Ամեն աստղից ցող կայլակում. Ու ամեն հասկ ձուլվի ոսկով. Եվ, երբ ոչխարները արածեն սարում, Ծիլ ու ծաղիկ թող լինի։

Հյուսիսային կողմն աշխարհի
Առատություն թող լինի…
Ոսկի ծովի մեջ ցորյանի, Թող Հավետ լողա գերանդին. Ու երբ լայ բացվի ամբարը հացահատիկների համար, Բերկրությո՜ւն թող լինի։

Հարավային կողմն աշխարհի
Պտղաբերում թող լինի…
Ծաղկի՜ մեղրը փեթակներում,
Հորդի գինին բաժակներում.
Ու երբ թխեն հարսերը հացը բարի՝
Սիրերգությո՜ւն թող լինի։

Արտաշես և Սաթենիկ

Քեզ եմ ասում, քաջ այ Արտաշես,
Որ հաղթեցիր քաջ ազգին ալանաց,
Ե՛կ լսիր ալանների գեղաչյա դստեր խոսքը՝
Տուր պատանուն,
Քանզի սոսկ քենի համար օրենք չէ, որ դյուցազները
Այլ դյուցազների զավակներին զրկեն կյանքից
Կամ ծառա դարձնելով՝ ստրուկների կարգում պահեն,
Եվ հավերժ թշնամություն
Երկու քաջ ազգերի միջև, հաստատեն:

Քրիստոս ի մէջ մեր յայտնեցաւ

Քրիստոս ի մէջ մեր յայտնեցաւ,
որ Էնն Աստուած աստ բազմեցաւ:
Խաղաղութեան ձայն հնչեցաւ,
սուրբ ողջունիս հրաման տուաւ:
Եկեղեցիս մի անձն եղաւ,
համբոյրս յօդ լրման տուաւ:
Թշնամութիւնն հեռացաւ,
սէրն ընդհանուրս սփռեցաւ:
Արդ պաշտօնեայք բարձեալ զձայն,
տուք օրհնութիւն ի մի բերան,
միասնական Աստուածութեանն
որում սրովբէքն են սրբաբան:

Քրիստոսը մեր մեջ հայտնվեց,

Որ աստծո էությունն այստեղ բազմեց,

Խաղաղության ձայն հնչեց,

Սուրբ ողջույնի հրաման տվեց:

Եկեղեցին դարձավ մի անձ,

Համբույրն օդում լրացրեց,

Թշնամությունը հեռացավ,

Սերն ընդհանուրի մեջ տարածվեց:

Հիմա պաշտոնյաները ձայն բարձրացնելով,

Տվեցին օրհնություն միաբերան,

Միասնական աստվածությանը,

Որում սրովբեներն են սրբաբերան:

Վահագնի ծնունդ

Երկնէր երկին, երկնէր երկիր,
Երկնէր և ծովն ծիրանի.
Երկն ի ծովուն ունէր և զկարմրիկն եղեգնիկ.
Ընդ եղեգան փող ծուխ ելանէր,
Ընդ եղեգան փող բոց ելանէր,
Եւ ի բոցոյն վազէր խարտեաշ պատանեկիկ.
Նա հուր հեր ունէր,
Բոց ունէր մօրուս,
Եւ աչքունքն էին արեգակունք:

Երկնում էր երկինքը, երկնում էր երկիրը,
Երկնում էր և ծիրանի ծովը.
Երկունքն էր բռնել ծովում նաև կարմիր եղեգնիկին.
Եղեգան փողից ծուխ էր ելնում,
Եղեգան փողից բոց էր ելնում,
Եվ բոցից դուրս էր վազում մի խարտյաշ պատանեկիկ.
Նա հուր մազեր ուներ,
Ուներ բոցեղեն մորուք,
Եվ աչքերն էին արեգակներ:

Ձմեռն անցավ

Ձմեռն էանց, անձրեւք անցին եւ գնացեալ մեկնեցան: Ծաղիկք երեւեցան յերկրի մերում, ժամանակ եհաս հատանելոյ, ձայն տատրակի լսելի եղեւ յերկրի մերում: Թզենի արձակեաց զբողբոջ իւր, որթք մեր ծաղկեալք ետուն զհոտս իւրեանց: Արի եկ, մերձաւոր իմ, գեղեցիկ իմ, աղաւնի իմ, եւ եկ դու: Երեւեցո ինձ զերեսս քո եւ լսելի արա ինձ զբարբառ. զի բարբառ քո քաղցր է, եւ տեսիլ քո գեղեցիկ:

Ձմեռն անցավ, անձրևները անցան, գնացին, մեկնեցին: Ծաղիկները երևացին մեր երկրում, ժամանակը հասավ էտելու, տատրակի ձայնը երկրի մեջ լսվեց: Թզենին արձակել է իր բողբոջները մեր ծաղկած որթերը տվեցին իրենց բույրերը:  Արի մերձավոր իմ, գեղեցիկ, աղավնի իմ, և արի դու: Ցույց տուր քո երեսը և թող լսեմ քո բարբառը, քո բարբառը քաղցր է, և քո տեսքը գեղեցիկ:

Թավուտում

Թավուտում պատմվածքի միտքն իմ կարծիքով այն էր, որ մարդիկ ունենում են նպատակներ, և ցանկանում են հասնել դրանց, բայց բոլորը չեն որ չհասնելով կարողանում են ուժեղ գտնվել և իրենց առջև դնել նոր նպատակներ: Շատերը թուլանում են և կյանքը դառնում է անիմաստ նրանց համառ, շատերն ինքնասպանության դիմում, ինչը եղավ այս պատմվածքում: Բայց իմ կարծիքով ուժեղ մարդն իր առջև կդներ նոր նպատակներ և նոր ձգտումներ ու կփորձեր դասավորել իր կյանքը նորովի: